:: Sokma ve Isırmasında İlkyardım

Köpek Isırmasında ilkyardım :
Bu tür yaralanmalara sık olarak rastlanmaktadır. Daha çok bacak ve kolda ısırma sonucu olan yara, ısırma şekline ve ısıran hayvanın büyüklüğüne göre yarım cm. yada daha büyük olup, kol yada bacağın her iki yüzünde görülebilir.

Köpek ısırmalarında ilk akla gelecek durum "Kuduz" tehlikesidir. Çünkü; köpek salyası ile kuduz virüsünü dişleri ile açtığı yaradan vücuda verir. Kuduz köpeğin ısırdığı insan veya hayvanlarla da kuduzun diğer canlılara bulaştığı bilinmektedir.

— Köpek tutularak gözlem altına alınmalıdır.
— Köpeğin kuduz olup olmadığını anlamak için 10 gün karantina uygulanır. Bazen çok uzun süreden sonra da kuduzun belirtilerinin görülebileceğini unutmayınız. Eğer köpek kuduz ise 48 saat sonra kuduz belirtileri görülmeye başlar. Ağzını kapatmakta güçlük çeker. Kuyruğunu bacaklarının arasına alır. Salyası akar. Etrafına saldırır. Sudan korkar, gözleri şaşı gibi olur. Gözbebeği düzensiz büyüklüktedir.
— Köpeğin kimin olduğu, aşılı olup olmadığı saptanmalıdır.
— Kuduz bir köpek ısırması varsa durum polise ve ilgili sağlık kuruluşuna haber verilmelidir.
— Köpek ısırma olayı sırasında ya da karantina süresi içinde ölürse köpeğin başı antiseptik solüsyon ile ıslatılmış bir beze sarılarak ilgili laboratuara gönderilmelidir.
— Isırılan kişiye her olasılığa karşı kuduz serumu ve aşısı yapılmalıdır.
— Hastaneye gitmeden önce ısırılan yeri bolca su ile yıkayınız.
— Üzerine temiz bir mendil kapatınız.
— Köpeğin ağzında kuduzdan başka diğer hastalık yapan mikroplarında bulunabileceği düşünülerek yaraya hastanede pansuman yapılmalıdır.
— Gerekirse hastanede tetanosa karşı aşı yapılır. Daha önce aşılanmamışsa tetanos serumu yapılır.

Akrep sokmasında ilkyardım :
Akrep, kuyruğundaki iğnesini sokarak zehrini vücuda verir. Zehirli santral (merkezi) sinir sistemine (beyin, beyincik ve omurilik soğanı) ve kalbe zararlı etki yapar. Bazen çocuklarda ve büyüklerde ölüme yol açabilir. Sokulan yerde ağrı, yanma ve uyuşukluk olur.

Tükürük bezlerinin salgısı artar. Baş ağrısı, kaslarda kasılmalar, idrar, büyük abdes kaçırma ve felçler görülür.

— Akrep sokulan kişiyi yürütmeyiniz, hareket ettirmeyiniz.
— Sokulan yerin yukarısını eşarp ya da mendille sıkınız.
— İlk bir kaç saat sokulan yerin üzerine havluya sarılı buz torbası koyunuz. Böylece zehirin emilmesini yavaşlatmış olursunuz.
— Sokulan yere amonyak sürünüz.
— Eğer solunum durması ya da zayıflaması otursa ağızdan ağıza yapay solunum yapınız.
— Hemen hastaneye gönderiniz. Akrep serumu yaptırınız.

Arı sokmasında ilkyardım :
Arı arka kısmındaki iğnesini deriye batırarak sokar. O kısımda ağrı, bir kaç dakika sonra yanma, arkasından şişme ve deride kırmızı kabarcıklar olur. Çok duyarlı kişilerde daha önemli durumlar ve hatta ölüm de görülebilir.

— Sokulan bölgeyi hareket ettirmeyiniz.
— Sokulan yer üzerine buz koyunuz.
— Deride kalmış olan arı iğnesini alkol alevinde yaktığınız bir iğnenin ucu ile çıkarınız.
— Sokulan yer üzerine amonyak (bir kısım amonyak ve dört kısım su karışımı) sürünüz. Kaşıntıyı azaltır. Elinizde kaşıntıyı, yanmayı giderici ilaç varsa onu sürebilirsiniz.
— Daha sonra yemek sodası (karbonat) eritilmiş su ile ısıtılmış bezi sokulan yer üzerine koyunuz.
— Eğer solunum zayıflaması ya da durması otursa ağızdan ağıza yapay solunum yapınız.
— Bu önlemlerle şikayetlerinde azalma olmuyorsa ve özellikle çok sayıda arı sokmalarında bekletmeden ve kesinlikle hastaneye gönderiniz.
— Eğer astımınız varsa arı sokması ile astım şikayetlerinizde de artma olabilir.
— Eğer ağzın içinden sokulmuşsa hemen bir buz parçasını ağızda eminiz çok çabuk şişlik ve solunum yolunda tıkanma olacağından hastaneye gidiniz.
— Duyarlı olan kişilerde şişlik yanma fazla olur. Hatta deride morluklar görülebilir. Hemen hastaneye gidiniz.
— Arı sokulan yere çamur sürmeyiniz. Mikrop kaparak iltihaplanabildiği gibi tetanos da olabilir.

Yılan sokmasında ilkyardım :
Daha çok kobra ve engerek türü yılanların ısırması tehlikelidir. Yılanın ısırması sonucu üst çenedeki zehir kasların kasılması ile boşaltılarak zehir bir kanalla her iki yandaki dişlerden ısırılan yer içme girer. Isırılan yerde ağrı, yanma duygusu, şişlik, morluk olur. Daha sonra şişlik ve morluk yukarı doğru yayılabilir.

Isırılan yerde bir veya birden fazla iğne gibi dişlerin batmasından olan diş izleri görülür. Vücuda giren yılan zehrinin miktarı zehrin şiddeti, emilen zehrin miktarına ve vücudun büyüklüğüne göre yılan ısırmasının tehlikesi değişir. Çocuklarda tehlikelidir. Isırılan yer deri ve deri altı yağ tabakasının kalınlığı da bunda etkilidir. Yılan zehirleri en çok santral (merkezi) sistemine (beyin, beyincik ve omurilik) ve kan sistemine etkisini gösterir. İnsanda uyuklama, mide bulantısı, kusma diyagrama ve diğer solunum kaslarında felç, solunumun durması ve ölüm olabilir.

— Yarlıyı sırt üzeri yatırınız. Kesinlikle o kısmı oynatmayınız. Tesbit ediniz.
— Isırılan yeri kalp seviyesinin yukarısına kaldırmayınız. Aksi durumda zehrin daha çabuk vücuda yayılmasına yol açarsınız. Isırılan yeri yattığınız yerde tutunuz.
— Isırılan yerin yukarısından eşarp mendil, kravat vs. ile sıkınız. Eğer elinizde varsa parmak genişliğinde 50 cm. uzunluğundaki bir lastik boru ile (turnike) de sıkabilirsiniz.
— Sargıyı kol veya bacağın kan damarlarını sıkmayacak yalnız deri altındaki ince lenf damarlarını boğacak derecede sıkınız. Yılan zehiri bu damarlar ile vücuda yayılır.
— Bir saatten fazla sıkmayınız. Eğer yılan serumu yoksa o zaman sargıyı her yarım saatte bir hafifçe 5-10 dakika gevşeterek zehrin yavaş yavaş vücuda karışmasını sağlayınız.
— Yılan serumu verdikten sonra turnike uygulamanın faydası yoktur. Yılan ısırmasından sonra bir saat geçmişse turnikenin faydası yoktur. Yılan zararsızsa, zehiri hafifse turnike uygulamayınız.
— Isırılan yeri kaynatılmış soğutulmuş su ile bolca yıkayınız. Böylece ısırılan yerin üzerinde bulunan zehri uzaklaştırmış olursunuz. Ama bunun etkisi şüphelidir.
— Buz uygulayınız. Diğer uygulanan etkin önlemlere göre etkisi şüphelidir.
— Isırılan kişiyi kesinlikle sarsmadan ısırılan yeri oynatmadan hastaneye taşıyınız. Masaj yapmayınız.
— Eğer yılan damarların bol olduğu yerden sokarak zehrini doğrudan doğruya damar içine vermişse işte o zaman durum çok tehlikeli olup ani ölüm olabilir.
— Yılan serumu ölüm oranını % 10 kadar düşürür. Yalnız gereksiz yere yılan serumu yapılmamalıdır, ileride tekrar yılan serumu yapma karşısında önemli alerjik durumlar (serum hastalığı) olur.
— Tetanos aşısı yaptırmayı unutmayınız.
— Eğer bu işlemler bir kaç saat içinde yapılırsa fazla miktarda zehrin kana karışması önlenmiş olur.
— Şişlik morluk daha yukarı doğru ilerliyorsa bu kez bunun yukarısından sıkarak turnike uygulayınız. — Alkollü içki vermeyiniz.
— Zehrin etkisi geçtikten 2-3 gün sonra ısırılan yerdeki şişliği azaltmak için ısırılan yeri kalp seviyesinin yukarısına kaldırınız.
— Şiddetli ağrı için elimizde bulunan ağrı dindirici ilacı veriniz.
— Kesinlikle yılanın soktuğu yeri ateşle dağlamayınız.
— Isıran yılanı öldürünüz, kuyruğundan tutarak taşıyınız. Yılanın cinsinin teşhisi hakkında bilgi verir.

Böcek ısırmalarında :
— Elinizi kullanmadan böceği uzaklaştırın.
— Yarayı bol sabun ve suyla yıkayın.
— Bölgeye soğuk su uygulayın.
— Yara bandı ile kapatın.
— Akrep sokmalarında serum gerekebilir.
— Derhal doktora başvurun.

ISIRILAN YERİN KESİLİP EMİLMESİ :
Kitaplarda ısırılan yerde derinin kesilip emilmesi yazılır. Bu yöntem uzun yıllar bir alışkanlık durumuna gelmiştir. Özellikle tecrübesiz bir kişinin o anda mikropsuz bir bıçak, jilet bulması olanak dışı olduğu gibi kesilen yerde bol miktarda kanama da olacaktır. Bunun arkasından o yara yerinin iltihaplanması ve kesilmesi sırasında o bölge için çok önemli damar ve sinirlerinde yaralanması olasılıklar içindedir. Bazı kitaplar bu işlemle en usta ellerde ve ilk 10 dakika içinde yapılırsa vücuda giren zehrin ancak % 20 sini dışarı atmak olanağının olduğunu yazmaktadır. Ayrıca emme sırasında ağzındaki mikroplarda yaraya geçer. Puvarla emmeye kalksanız, o anda puvar bulmak hem çok zordur hem de yeteri kadar zehiri dışarı emmek olanak dışındadır. Bütün bunların dışında zararsız çok sayıda yılanın olduğu bilinmektedir. Bu bakımdan bulunduğunuz bölgede rastlanan yılan türleri hakkında önceden bilgi sahibi olmalısınız. Bugün için çağdaş ilkyardım kitaplarında ısırılan yerin kesilip emilmesi kesinlikle önerilmemektedir.